Fuzarioza kłosów zbóż to choroba o znaczeniu gospodarczym, która potrafi w krótkim czasie obniżyć plon i jakość ziarna. Wywoływana jest przez grzyby z rodzaju Fusarium, atakujące głównie pszenicę, żyto, jęczmień oraz pszenżyto. Patogeny te infekują roślinę najczęściej w okresie kwitnienia, szczególnie przy wysokiej wilgotności powietrza i temperaturze umiarkowanej. Zrozumienie objawów jest kluczowe, aby w porę wdrożyć działania ograniczające rozwój choroby.

Wczesne objawy na kłosach

Pierwsze oznaki fuzariozy często są trudne do zauważenia gołym okiem. Pojawiają się zazwyczaj na pojedynczych kłoskach w górnej lub środkowej części kłosa. Charakterystyczne jest ich przedwczesne bielenie – kłos w miejscu porażenia staje się blady, podczas gdy pozostałe części rośliny pozostają zielone. W początkowej fazie kłos może wyglądać jak przesuszony, mimo że otaczające go źdźbła są w pełni wegetacji.

Zmiany barwy i struktury plew

Kolejnym etapem rozwoju choroby jest widoczna zmiana koloru plew na jasnobrązowy lub słomkowy. W sprzyjających warunkach pojawia się także delikatny, różowawy nalot będący skupiskiem zarodników grzyba. Nalot ten jest szczególnie dobrze widoczny przy dużej wilgotności powietrza. Plewy stają się kruche, a ich struktura ulega zniekształceniu, co utrudnia normalne dojrzewanie ziarniaków.

Objawy na ziarnie

Ziarno pochodzące z porażonych kłosów ma obniżoną masę, jest pomarszczone, kredowobiałe lub lekko różowe. Niekiedy obserwuje się również wyraźne ślady przebarwień w postaci brązowych plamek. Takie ziarno często zawiera mykotoksyny, w tym deoksyniwalenol (DON) czy zearalenon, które stanowią zagrożenie zarówno dla zdrowia zwierząt gospodarskich, jak i ludzi.

Rozprzestrzenianie się infekcji

Fuzarioza kłosów rzadko atakuje równomiernie całe pole. Częściej rozwija się w płatach, szczególnie w miejscach, gdzie panują sprzyjające warunki wilgotnościowe, np. w zagłębieniach terenu. Silny wiatr i opady deszczu w okresie kwitnienia sprzyjają rozprzestrzenianiu się zarodników na kolejne rośliny. W przypadku braku reakcji, choroba może w krótkim czasie porazić znaczną część łanu.

Czynniki sprzyjające wystąpieniu objawów

Objawy nasilają się w warunkach długotrwałej wilgoci i umiarkowanych temperatur. Szczególnie podatne są odmiany o luźnym kłosie, co ułatwia patogenom dostęp do wnętrza kłosków. Również siew zbóż po kukurydzy zwiększa ryzyko infekcji, ponieważ resztki pożniwne tej rośliny mogą być siedliskiem przetrwalników Fusarium.

Odmienność objawów u różnych gatunków zbóż

W pszenicy objawy bielenia kłosów i różowego nalotu są najbardziej wyraźne. W jęczmieniu infekcja może objawiać się nieco subtelniej – częściej występuje częściowe przebarwienie kłosa i zniekształcenie kłosków. W życie symptomy bywają rozproszone, a nalot grzybni może być mniej widoczny, co utrudnia diagnozę w terenie.

Znaczenie diagnostyki w polu

Regularna lustracja plantacji w fazie kwitnienia i tuż po nim jest podstawą skutecznej ochrony. Warto przy tym zwracać uwagę nie tylko na białe kłosy, ale też na niewielkie skupiska różowego nalotu, szczególnie w miejscach o większej wilgotności. Użycie lupy polowej może pomóc w dostrzeżeniu drobnych struktur grzyba we wczesnym stadium infekcji.

Mylenie z innymi chorobami

Fuzariozę kłosów można pomylić z objawami bielenia spowodowanego suszą lub uszkodzeniami mechanicznymi. Różnicą jest jednak obecność charakterystycznego nalotu oraz fakt, że przy uszkodzeniach mechanicznych bielenie zazwyczaj obejmuje całe rośliny lub większe ich fragmenty, a nie pojedyncze kłoski.

Praktyczne wskazówki dla rolników

Rolnicy powinni zwracać uwagę na historię pola – jeśli w poprzednich latach występowały objawy fuzariozy, ryzyko powtórnego porażenia jest wyższe. Warto również prowadzić notatki dotyczące warunków pogodowych w okresie kwitnienia, ponieważ wysoka wilgotność i deszcze w tym czasie są wyraźnym sygnałem alarmowym. Wczesne rozpoznanie symptomów pozwala na lepsze zaplanowanie ochrony w kolejnych sezonach, a w niektórych przypadkach także na częściowe ograniczenie strat poprzez przyspieszenie zbioru w najbardziej porażonych kwaterach.

Źródło: https://agroprofil.pl/